Avrupa kitlesel protestolarla alev alev yanıyor. İki hükümet çoktan düştü.
14 yıl sonra, Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, kitlesel halk direnişi hareketi tarafından kaba bir şekilde kenara itildi. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ise konut sorunuyla ilgili büyük gösterilerin ardından erken genel seçim çağrısı yapmak zorunda kaldı.
Ancak bunlar kıtadaki tek isyanlar değil. Portekiz’den Arnavutluk’a, Belçika’dan İtalya’ya kadar, çoğunlukla öğrencilerin önderliğinde çok sayıda vatandaş sokaklara dökülüyor.
30 Ekim’de, 22 ülkedeki 113 limanı etkileyen uluslararası bir liman işçileri grevi de onlara katıldı. Grevler ve protestolar, yeniden silahlanmaya ve yeni savaş girişimine karşı ve Filistin’le dayanışma amacıyla yapıldı. Bu gösterilerin en etkili olanlarından bazıları İtalya ve Yunanistan’da gerçekleşti.
İtalya, Sırbistan ve İspanya’daki gösteriler, (en azından Britanya’da) daha geniş yankı uyandıran Fransa’daki protestolarla aynı ölçekte. Ancak Avrupa siyasetinin anahtarı Fransa’da; işte nedeni.
Fransa’daki kitlesel protestolar bir ayı aşkın süredir devam ediyor. Binlerce kişinin tutuklandığı, bir protestocunun bir gözünün görme yetisini kaybettiği ve iki protestocunun da birer elini kaybettiği şiddetli baskıya rağmen, protestoların duracağına dair hiçbir işaret yok.
Dahası, bu büyük kitlesel hareket giderek daha fazla işçi sınıfı ve sendika desteği kazanıyor. 5 Kasım için genel grev planlanıyor. Gerçek grev eyleminin ne kadar süreceği belirsiz, ancak kesinlikle sendika destekli büyük bir sokak protestosu günü olacak.
Güç ve seçimcilik
Fransa’daki siyasi krizin Avrupa’da en ileri seviyede olduğu başka yönler de var.
Sokaklarda bu tür bir muhalefetle karşılaşan siyasi kurumlar, rakiplerini yenmek için genellikle iki mekanizma kullanırlar: Güç ve seçimcilik.
Fransız hükümeti önemli ölçüde güç kullanmayı denedi, ancak işe yaramadı; en azından henüz yaramadı. Fransız devleti yürüyüşlere tamamen yasak getirme fikriyle oynadı ve sağcılar Jean Luc Melenchon’un La France Insoumise (LFI) partisini yasaklamaya çalışıyorlar, ancak henüz bunu yapmaya cesaret edemediler.
Bu durumda, halkın seferberliğinin ivmesini kırmak ve hükümetin meşruiyetini yeniden teyit etmek için strateji olarak seçimcilik kalıyor. Bu, demokratik ülkelerde denenmiş ve başarılı olmuş bir yönetim manevrasıdır.
İspanya’da, Sanchez’in Sosyalist İşçi Partisi, konut protestolarının ivmesinin ve popülist sağcı Vox partisinin kazanımlarına dair korkunun seçim performansını artıracağını umuyor. Bu, sağın iktidara gelmesine yol açabilecek tehlikeli bir kumar; ya da reformist solcu hükümete bir dönem daha iktidarda kalma şansı verebilir.
Son nesil protesto hareketlerinin ayırt edici özelliği olan sokaklarda kitlesel halk seferberliği, temelde radikal ve dönüştürücü bir süreç.
İtalya’da protestoların açıkça aşırı sağcı Meloni hükümetinden kurtulmayı hedeflediği görülüyor. Başarılı olmaları durumunda, İtalya’daki sol partilerin mevcut zayıflıkları göz önüne alındığında, bir tür merkezci hükümetin kurulması muhtemel sonuç olacaktır.
Britanya’da, Filistin hareketi dalgası Keir Starmer’ın başbakanlıktan düşmesinde büyük ölçüde etkili oldu. Ancak İşçi Partisi, Andy Burnham’ı, kişisel olarak daha çekici olsa da, aynı derecede merkezci bir alternatif olarak ortaya çıkardı.
Fransa’da ise seçimcilik, siyasi düzen için çok daha zayıf bir seçenek. Emmanuel Macron’un başkanlığı, hem solu hem de popülist sağı izole ederek, Blairci modele göre merkez zemini yeniden inşa etmeyi amaçlıyordu. Ancak tam tersi oldu.
Hem Melanchon’un LFI’si etrafında birleşen sol, hem de Marine Le Pen’in Ulusal Cephesi’nin popülist sağ kanadı, merkezin çöküşünden faydalandı. Şimdiye kadar LFI, Yunanistan’daki Syriza’dan İspanya’daki Podemos’a kadar diğer Avrupa sol projelerini çıkmaza sokan türden bir uzlaşmaya yanaşmadı.
Devasa çatışma
Fransa’da cumhurbaşkanlığı seçimleri zaten başladı ve gelecek yıl oylama yapılacak; bu nedenle, Charles De Gaulle’ün 1968’deki “ya beni destekleyin ya da görevden alın” seçiminde yaptığı gibi veya Sanchez’in bugün İspanya’da yaptığı gibi, protesto hareketinin ivmesini bozacak bir seçim çağrısı yapma seçeneği Fransız siyasi kurumunun elinde değil.
Nitekim, gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimini kim kazanırsa kazansın, Fransız siyasetine kimin hakim olacağı meselesi seçim alanından sokaklara yansıyacak; çünkü sol, Ulusal Birlik’in zaferini kabul etmeyecek, sağ da LFI’nin zaferini kabul etmeyecektir.
Böylece, seçim mekanizmalarının kontrol altına almakta zorlanacağı ve muhtemelen daha da kötüleştireceği, toplumsal güçlerin devasa bir çatışmasına zemin hazırlanmış oluyor.
Elbette, Fransa, daha geniş kapsamlı mücadelenin tırmanmasının tek yolu değil. Sanchez İspanya’da kazanabilir ve yeterli taviz vermeyerek yeni bir protesto dalgasını tetikleyebilir; ya da kaybedebilir, Vox’un zaferine zemin hazırlamakla suçlanabilir ve sonrasında kenara itilebilir.
Daha genel olarak, halihazırda büyümekte olan örgütlü işçi sınıflarının katılımı, yaygın grev eylemlerine yol açabilir. Bu, Avrupa siyasetindeki krizi farklı bir boyuta taşıyarak, mücadeleyi parlamenter yollarla bastırmayı çok daha zorlaştıracaktır; ancak bu kesinlikle imkansız olmayacaktır.
Bununla birlikte, bu yazının yazıldığı sırada en ileri düzeydeki sosyal ve siyasi krizin Fransa’da olduğu gerçeği hâlâ geçerlidir.
Kitlelerin yanında durmak
Bu deneyimden çıkarılacak birçok ders var. Birincisi, son nesildeki protesto hareketlerinin ayırt edici özelliği olan sokaklardaki kitlesel halk seferberliği, etkileri ne geleneksel sol seçimcilik ne de ahlaki doğrudan eylem biçimleriyle yeniden üretilemeyecek, temelde radikal ve dönüştürücü bir süreçtir.
Yazar John Berger, 1968’de yazdığı şu sözlerle haklıydı: “Gerçek şu ki, kitlesel gösteriler devrim için birer prova niteliğindedir: Stratejik veya taktiksel provalar değil, devrimci farkındalığın provalarıdır. Provalar ile gerçek gösteri arasındaki gecikme çok uzun olabilir: Prova edilen farkındalığın kalitesi (yoğunluğu) farklı zamanlarda önemli ölçüde değişebilir: Ancak bu prova unsurundan yoksun herhangi bir gösteri, resmi olarak teşvik edilen bir halk gösterisi olarak daha iyi tanımlanabilir.”
İkinci ders ise sosyal demokrasinin kendi zayıflıklarından dolayı asla ölmediği; yerine başka bir şeyin getirilmesi gerektiğidir. Soldaki birçok kişi merkezciliğin sosyal demokrasiyi öldüreceğine inanıyor. Ancak bu gerçekleşmeyecek, çünkü değişim için can atan çalışan insanlar, tek alternatifin aşırı muhafazakarlık, popülizm veya faşizm olması durumunda, sosyal demokrasiden gelen kırıntıları (hatta kırıntıların yerine getirilmemiş vaadini bile) oldukça mantıklı bir şekilde kabul edeceklerdir.
Üçüncü ders şu ki, herhangi bir solcu seçim oluşumunun isyancı bir yönelime sahip olması gerekir. Melenchon’un LFI’si projesini açıkça Fransız devletine karşı konumlandırmıştır. LFI’nin ilan edilmiş bir devrimci parti olmaması nedeniyle bu durum değişebilir. Ancak şimdiye kadar, mücadeledeki kitlelerin yanında yer alma konusundaki ısrarı, Fransız egemen sınıfı için krizden çıkış yolunu seçim yoluyla tıkamıştır.
Sonuç olarak, 1969’daki modern yeniden doğuşundan bu yana ilk kez kendi saflarından bir cumhurbaşkanı adayı göstermeyecek olan Fransız Sosyalist Partisi ve Macron’un siyasi merkezi kurtarma girişimi çöktü.
İşte bu yüzden Fransa’daki siyasi kriz bu kadar şiddetli ve Fransa’da bu ölçekte yaşanan bir siyasi kriz, kıta genelinde solun geleceğini radikalleştirecektir.
KAYNAK: John Rees / Middle East Eye
