“Bizler için çıkış yolu, siyaseti elitlerin tekelinden çıkarıp yeniden sokağa, halkın gerçek örgütlülüğüne taşımak. Yeni bir bağımsız medya bilinciyle, yerel dayanışma ağlarıyla, ekonomik demokrasiyi ve evrensel hakları savunan aydınlık bir kamusal akılla bu gidişata dur diyebiliriz. Slobodian’ın cesurca ifşa ettiği bu karanlık düzene karşı; emeğin, eşitliğin ve taban demokrasisinin sesini yükseltmekten başka çaremiz yok”
Bugün dünyanın dört bir yanında, Arjantin’den Avrupa’ya, Amerika’dan Asya’ya kadar yükselen yeni bir siyasi dalgaya tanıklık ediyoruz. Kendilerini “düzen karşıtı”, “elit düşmanı” ve “halkın hakiki temsilcileri” olarak pazarlayan bu popülist aşırı sağcı figürler, kitlelerin giderek derinleşen ekonomik öfkesini ustalıkla manipüle ediyorlar. Ana akım medya ve merkez siyasetçiler ise bu durumu genellikle neoliberal küreselleşmeye karşı bir “sapma” ya da “isyan” olarak okuma eğiliminde.

Oysa Kanadalı parlak tarihçi Quinn Slobodian, büyük yankı uyandıran Hayek’in Piçleri: Irk, Altın, IQ ve Aşırı Sağın Kapitalizmi (Hayek’s Bastards: Race, Gold, IQ, and the Capitalism of the Far Right) adlı 2025 tarihli çarpıcı eserinde, bu ezberi kökünden sarsıyor. Slobodian bize çok net bir gerçeği gösteriyor: Bugün sokaklarda, ekranlarda ve sandıklarda gördüğümüz o “düzen karşıtı” aşırı sağ, aslında neoliberalizmin düşmanı değil, bizzat onun rahminden doğmuş meşru olmayan çocukları.
Quinn Slobodian, bu derinlikli çalışmasında, serbest piyasa radikalliğinin ve aşırı sağcı otoriterliğin nasıl aynı ideolojik kaynaktan beslendiğini harika bir tarihsel analizle önümüze seriyor. Demokratik sosyalist bir perspektiften baktığımızda, bu kitap yalnızca geçmişin değil, bugünün ve geleceğin ekonomi-politiğini anlamak; dahası bu distopik gidişata karşı nasıl bir taban örgütlenmesi ve alternatif inşa etmemiz gerektiğini kavramak adına hayati bir önem taşıyor.
Piyasa Radikalizmi ve “Doğal” Hiyerarşilerin İnşası
Slobodian, kitabında Friedrich Hayek, Ludwig von Mises ve Milton Friedman gibi neoliberalizmin kurucu babalarının aslında demokrasiyle ne kadar sorunlu bir ilişki kurduklarını gözler önüne seriyor. Bizler uzun yıllardır neoliberalizmi sadece devletin küçültülmesi ve piyasanın serbestleşmesi olarak okumaya alıştırıldık. Ancak Hayek’in Piçleri, bu projenin temelinde çok daha karanlık bir hedefin yattığını gösteriyor: Toplumsal eşitlik talebini boğmak ve sınıfsal ayrıcalıkları biyolojik, hatta genetik kılıflarla meşrulaştırmak.
Kitapta çarpıcı bir şekilde işlendiği üzere, bu piyasa radikalleri özgürlüğü yalnızca “sermayenin özgürlüğü” olarak tanımlarken; yoksulluğu, eşitsizliği ve sömürüyü haklı çıkarmak için öjeniye, ırk teorilerine ve IQ dayatmasına sığınmaktan çekinmiyorlar. Toplumsal hiyerarşiyi doğal bir yasa olarak gören bu anlayış, bugün Silikon Vadisi’nin elitleri arasında “nörokast” (neuro-caste) gibi yeni kavramlarla yeniden diriltiliyor. Toplumu zekâya ve genetiğe göre katmanlara ayırmayı hayal eden bu tekno-otoriter kapitalizm, aslında Hayek’in devlet müdahalesinden arındırılmış, güçlülerin zayıfları ezdiği o “doğal” piyasa düzeni fantezisinin dijital çağa uyarlanmış halinden başka bir şey değil.
Milei’den Küresel Aşırı Sağa: Mutasyon Geçiren Kapitalizm
Slobodian’ın eserinin final bölümü, Arjantin’de iktidara gelen, elinde elektrikli testereyle devlet kurumlarını budamayı vaat eden Javier Milei gibi figürlere odaklanıyor. Milei şahsında cisimleşen bu yeni dalga sağcı liberteryenizm, aslında neoliberalizmin kibar yüzündeki maskeyi çekip alan, kapitalizmin en vahşi, en ilkel ve en şiddet dolu özünü kitlelere bir “özgürlük” illüzyonu olarak sunan bir yapı.
Onlar, kamusal olan her şeye düşmanlar. Sağlık, eğitim, barınma gibi temel insan haklarını birer “sosyalist safsata” olarak görüyorlar. Merkez siyasetin “kurumları koruyalım” çağrıları bu radikal piyasacılar karşısında eriyip gidiyor, çünkü bizzat o kurumlar yıllarca neoliberal tahribatın hizmetkarlığını yaparak kitlelerin güvenini çoktan yitirmiş durumda.
İşte “Hayek’in piçleri”, bu güven krizinden beslenerek, çürüyen bir sistemin üzerine basıp iktidara yürüyorlar. İşin en tehlikeli yanı, kitlelerin sisteme duyduğu haklı öfkenin, bizzat sistemi daha da acımasızlaştıracak bu sermaye fraksiyonları tarafından gasp edilmesidir.
Demokratik Sosyalist Bir Panzehir: Taban Örgütlenmesi ve Kamusal Akıl
Peki, Quinn Slobodian’ın harika bir araştırmacılık ve entelektüel titizlikle teşhis ettiği bu tablo karşısında ne yapmalıyız? Açıkçası, eski merkeze, yani Hayek’in bu karanlık çocuklarını doğuran o “ılımlı” neoliberal statükoya dönmeyi savunmak yapısal bir çözüm olamaz. Demokratik sosyalistlerin, ilerici kalemlerin ve emek yanlısı araştırmacıların bugün önünde duran en büyük görev, radikal, cesur ve halkın gerçek sorunlarına dokunan alternatif bir sistem sunmaktır.
Aşırı sağın piyasa radikalizmine karşı, bizim yanıtımız “Evrensel Temel Hizmetler” ekseninde yükselmeli. Eğitimin, sağlığın, barınmanın ve giderek dijitalleşen dünyada veri merkezlerinden yapay zekaya kadar devasa teknolojik altyapıların kamusallaştırılması, toplumsal müşterekler olarak herkese eşit ve ücretsiz sunulması hayati bir zorunluluk. Hayek’in mirasını devralanlar her şeyi özelleştirmeyi, eşitsizliği genetikleştirmeyi vaat ederken; bizler teknolojinin ve toplumsal zenginliğin halkın yararına kullanıldığı bir dijital sosyalizmi savunmalıyız.
Bunun yolu da salon siyasetinden değil, tıpkı yerel sivil inisiyatiflerde inşa etmeye çalıştığımız gibi güçlü bir “taban örgütlenmesinden” geçiyor. Demokrasiyi yalnızca sandığa gitmekten ibaret gören edilgen anlayış, aşırı sağın manipülasyonlarına açık bir toplum yarattı. Oysa gerçek bir sivil dayanışma; insanların kendi mahallelerinde, işyerlerinde ve kentin karar mekanizmalarında doğrudan söz sahibi olduğu bir pratikle kurulabilir.
Gelecek Hangi Sınıfın Olacak?
Quinn Slobodian’ın Hayek’in Piçleri kitabı, bizlere sadece sert bir kapitalizm eleştirisi sunmuyor; aynı zamanda yaklaşan daha büyük tehlikelere karşı acil bir uyarıda bulunuyor. Kapitalizm, kriz anlarında kendi kurduğu burjuva demokrasisi oyununu bir kenara itmekten; eşitsizliğin, ayrımcılığın ve otoriterliğin en karanlık dehlizlerine inmekten asla çekinmiyor. Bugün serbest piyasanın vitrine koyduğu “özgürlük”, sıradan insanların boyun eğdirilmesi üzerine inşa ediliyor.
Bizler için çıkış yolu, siyaseti elitlerin tekelinden çıkarıp yeniden sokağa, halkın gerçek örgütlülüğüne taşımak. Yeni bir bağımsız medya bilinciyle, yerel dayanışma ağlarıyla, ekonomik demokrasiyi ve evrensel hakları savunan aydınlık bir kamusal akılla bu gidişata dur diyebiliriz. Slobodian’ın cesurca ifşa ettiği bu karanlık düzene karşı; emeğin, eşitliğin ve taban demokrasisinin sesini yükseltmekten başka çaremiz yok. Çünkü tarih, toplumsal hiyerarşiyi “doğal” sayanlara karşı omuz omuza verenlerin, her türlü piyasa diktatörlüğünü aşacak kurucu bir güce sahip olduğunu bize daima gösteriyor.
