Orbán’ın düşüşü, hükümetin çocuk cinsel istismarını örtbas etmekten suçlu bulunan bir çocuk yurdunun eski müdür yardımcısını affetmesinin ardından 2024 yılında başladı.
Viktor Orbán muhtemelen neler olacağını biliyordu.
Geçen hafta ABD Başkan Yardımcısı JD Vance yanına gelip Macaristan Başbakanı’nın Pazar günü yapılacak seçimleri kazanacağını öngördüğünde, Orbán sanki “O kadar emin değilim” dercesine elini hafifçe salladı.
Rakibi Péter Magyar 2024’ün başlarında sahneye çıktığından beri, Macar lider desteğinin azaldığını izledi ve seçmenler 12 Nisan’da oy kullanmaya hazırlanırken anketlerde çok geride kaldı. Bu arada muhalefet, tek bir amaçla Magyar’ın arkasında birleşti: Orbán ve iktidardaki Fidesz partisini devirmek.
İşte Macaristan başbakanı, 16 yıllık iktidarın ardından nasıl kontrolünü kaybetti.
Orbán halkın güvenini kaybetti
Orbán’ın düşüşü, hükümetin çocuk cinsel istismarını örtbas etmekten suçlu bulunan bir çocuk yurdunun eski müdür yardımcısını affetmesinin ardından 2024 yılında başladı.
Bunun sonucunda patlak veren skandal, o zamanlar orta düzey bir memur ve Fidesz üyesi olan Magyar’ı başbakana karşı halka açık bir isyan başlatmaya sevk etti ve binlerce protestocuyu sokaklara döktü. Medyada başlattığı kampanyada, adalet bakanlığından az önce istifa ettirilen eşi Judit Varga’nın, davaya hükümetin müdahale ettiği iddialarını anlattığı bir ses kaydı da yayınlandı.
Bu suçlamalar, Fidesz’in çocukların koruyucusu imajını paramparça etti. Bağımsız siyasi danışmanlık şirketi Political Capital’in direktörü Péter Krekó, bunun “ahlaki bir hükümetin ahlaki krizine” yol açtığını söyledi.
“O zamandan beri, hükümet ne yaparsa yapsın, ne söylerse söylesin, halkta eskisi kadar yankı bulmadığını açıkça görebiliyoruz.”
Orbán sahadaki gücünü kaybetti
Magyar, 2024 af skandalını o yılki Avrupa Parlamentosu seçimleri için bir sıçrama tahtası olarak kullandı. Birkaç protestonun ardından ülke çapında bir turneye çıktı, Macaristan’ın dört bir yanındaki köy, kasaba ve şehirleri ziyaret ederek Fidesz’in ülkenin medyasının büyük bir kısmı üzerindeki kontrolünü kırmaya çalıştı ve Avrupa Parlamentosu’ndaki 21 sandalyenin yedisini kazandı.
Bu yıl, Magyar’ın bir tur daha başlatmasının ardından Orbán da kendi turuna başladı; bu, yıllardır sıkı kontrol altında tutulan, kapalı kapılar ardında düzenlenen etkinliklerin ardından gerçekleştirdiği ilk halka açık mitingler dizisiydi. Magyar kadar çok insanı harekete geçirememekle kalmadı, sık sık protestocularla karşı karşıya kaldı.
Mart ayında Orbán, kendisini yuhalayan kalabalığa sert çıktı ve onları “Ukrayna dostu bir hükümet” istemekle ve Macaristan’ın parasını Kiev’e vermekle suçladı.
Başbakanın bağırdığı video viral oldu. HVG’de 20 yılı aşkın süredir Macaristan siyasetini takip eden deneyimli muhabir Viktória Serdült, Orbán’ın desteğinin evrensel olmaktan uzak olduğunu muhtemelen ilk kez “sahnede yüzlerce kişinin kendisine yuhaladığını gördüğü” o anda anladığını söyledi.
“Bununla başa çıkmanın doğru yolunu bulamadı.”
Orbán dış politikada kaybetti
Orbán, dış politikayı kampanyasının merkezine koydu. Kiev’i, Magyar’ı bir kukla olarak iktidara getirmek için komplo kurmakla ve Macaristan’ı Rus petrolünden mahrum bırakarak ekonomiyi sabote etmekle suçladı. Magyar’ın Macarları Ukrayna’da savaşmaya göndereceğini iddia etti ve Kiev’i desteklemek için Macaristan’ın vergi gelirlerini harcamaya çalışan AB’yi sert bir dille eleştirdi.
Rusya’nın seçim kampanyasına müdahale ettiği yönündeki haberlerin ortaya çıkması ve Dışişleri Bakanı Péter Szijjártó’nun AB’deki iç görüşmeleri Moskova’daki muadili Sergey Lavrov ile paylaştığının ortaya çıkmasıyla birlikte, Orbán’ın imajı bir anda tersine döndü.
Siyasi kariyerine 1989’da Sovyet ordusunun ülkeden çekilmesini talep ederek başlayan Orbán için bu değişim ağır bir darbe oldu. “Ruslar evinize dönün” sloganı, kısa sürede Orbán karşıtı bir slogan olarak yayıldı.
Orbán ekonomi konusunda kaybetti
Seçimler yaklaşırken, ülkenin ekonomik sıkıntıları seçimlerin ana gündem maddesi haline geldi. Yıllardır büyüme dururken enflasyon yükseldi ve reel ücretler eridi. Yaşam maliyeti krizi, eğitim ve sağlık hizmetlerine yapılan kronik yetersiz yatırımla birleşince, birçok kişi Orbán hükümetinin artık işini yapmadığını hissetmeye başladı.
2022’de Macaristan başbakanına karşı kampanyayı yöneten Péter Márki-Zay, “İnsanlar bunun işleyen bir hükümet olmadığını görüyor. Değişen şey bu” dedi ve “Fidesz’den çok nefret ediyorlar. Dört yıl önce durum böyle değildi” diye ekledi.
Orbán sosyal medyada kaybetti
Orbán, kamu medyasına sadık kişileri yerleştirerek ve Fidesz ile uyumlu iş adamlarının yüzlerce bölgesel ve ulusal yayın organını satın almasını sağlayarak, Fidesz’in yaklaşık yüzde 80’ini kontrol ettiği tahmin edilen geleneksel medya kanallarında hakimiyet kurdu.
Ancak kısa sürede sosyal medyada geride kaldığını fark etti.
Facebook, Macaristan’ın en popüler sosyal medya platformudur ve 9 milyon nüfuslu ülkede Şubat 2026’da yaklaşık 4 milyon ziyaretçi çekmiştir. Meta, platformlarında siyasi reklamları yasakladıktan sonra, o zamana kadar siyasi reklamlara en fazla harcama yapan Fidesz, Magyar ve Tisza partisinin viral videolar ve seçmenlere doğrudan ulaşma yöntemleriyle öne çıkmasıyla dezavantajlı duruma düştü.
Orbán’ın 1,6 milyon takipçisi varken, Magyar’ın 930.000 takipçisi var. Yine de Mart ayında Magyar 287 kez paylaşım yaptı ve 14 milyondan fazla etkileşim elde etti; 3 Nisan’da yayınlanan bir Telex verisine göre, bu rakam Orbán’ın 342 paylaşımından elde ettiği 7,8 milyon etkileşimin neredeyse iki katı.
Hükümet, Facebook’u Fidesz ile bağlantılı hesapları kısıtlamakla suçladı, ancak şirket bu iddiayı reddetti.
Orbán gençlerin oylarını kaybetti
Orbán’ın en büyük hesap hatası, Budapeşte’nin gece hayatına yönelik baskılar da dahil olmak üzere, genç seçmenleri kendinden uzaklaştırmış olması olabilir.
Anketler, gençlerin toplu olarak ona sırt çevirdiğini ve yaklaşık üçte ikisinin muhalefeti desteklediğini gösteriyor. Magyar, zafer konuşmasında önündeki binlerce gence hitaben, “Umudu, değişim umudunu geri getirdiğiniz için teşekkür ederim” dedi.
Oylamadan önceki gece Orbán, genç seçmenlere son bir çağrıda bulundu. Geçtiğimiz yılların gençler için “adaletsiz” geçtiğini kabul etti ve “isyan” etme arzularını anladığını söyledi, ancak memnuniyetsizliklerini Brüksel’e yöneltmeleri için onları teşvik etti. Ayrıca Ukrayna’nın Macar gençlerini savaşa sürüklemesini engelleyeceğine söz verdi ve vergi indirimleri vaat etti.
Artık çok geçti. Gençler, Pazar gecesi Orbán’ın yenilgisini kutlamak için Budapeşte sokaklarına döküldü.
KAYNAK: Max Griera / POLITICO
