Bulut Derebeylerine Karşı Demokratik Plan: Durand’ın Siber-Ekososyalizm Çağrısı

Tarih:

“Suçlu olan teknoloji ve yapay zeka değil, bu araçları sınıfsal tahakküm ve sermaye birikimi için kullanan mülkiyet ilişkileridir. (….) Eğer Amazon’un tedarik zinciri algoritmaları milyonlarca ürünü anlık olarak takip edip optimize edebiliyorsa, bu devasa bilişimsel altyapı neden kâr oranlarını artırmak yerine toplumsal ihtiyaçları karşılamak ve karbon ayak izini minimize etmek için kullanılmasın? Siber-ekososyalizm, büyük veri ve algoritmik planlamayı kapitalizmin elinden alıp, onu toplumun ve gezegenin hizmetine sunma projesidir.”

Yirmi birinci yüzyılın ilk çeyreğini geride bırakırken, insanlık olarak kendimizi devasa bir tarihsel çelişkinin tam kalbinde bulduk. Bir yanda, tüm insanlığı yatay ağlarla birbirine bağlayacağı, bilgiyi özgürleştireceği ve eşitsizlikleri ortadan kaldıracağı iddia edilen teknolojik bir ütopya anlatısı; diğer yanda ise bu devasa teknolojik altyapının bir avuç tekelin elinde gezegensel bir sömürü makinesine dönüştüğü distopik bir gerçeklik duruyor.

İşte tam da bu boğucu atmosferde, Fransız politik ekonomist Cédric Durand, Siber-Ekososyalizm ve Ekolojik Planlama (Beyond Techno-Feudalism: The Path to Cyber-Ecosocialism) adlı yeni eseriyle fırtınanın yönünü değiştirecek, zihin açıcı ve cesur bir manifesto sunuyor. Kitabın Türkçe çevirisi ne yazık ki henüz yok. Durand’ın adı, 2020’de Fransızca yayımlanan Technoféodalisme (Teknofeodalizm) ile tanındı (ne yazık ki bu kitabın da Türkçe çevirisi yok).

Algoritmik Derebeylikler ve Yeni “Çitleme” Hareketleri

Cédric Durand, yalnızca günümüz kapitalizminin dijitalleşmiş yeni krizlerini teşhis etmekle yetinmiyor; elimizdeki devasa teknolojik kapasitenin, ekolojik yıkımı durdurmak ve demokratik, eşitlikçi bir toplum inşa etmek için nasıl dönüştürülebileceğine dair somut bir yol haritası çiziyor. Demokratik sosyalist bir tahayyülün günümüzdeki en güçlü entelektüel müdahalelerinden biri olan bu kitap, geleceği teknoloji devlerinin insafına terk etmeyi reddedenler için bir başucu kaynağı niteliğinde.

İLGİLİ YAZI :  Orbán Macaristan seçimlerini nasıl kaybetti?
Cédric Durand
Cédric Durand (Siber-Ekososyalizm ve Ekolojik Planlama)

Kitabın temel kalkış noktası, kapitalizmin üretken dinamiklerini yitirerek ranta dayalı, asalak bir “tekno-feodalizme” evrildiği tespitidir. Durand, Amazon, Google, Meta ve Microsoft gibi platform devlerini yenilikçi girişimciler olarak değil, dijital dünyanın yeni derebeyleri olarak tanımlıyor. Tıpkı orta çağ feodalizminde senyörlerin toprağı çitleyip köylülerin emeğine ve ürününe el koyması gibi, günümüzün teknoloji devleri de dijital müştereklerimizi çitliyor.

Her bir tıklamamız, sosyal ilişkilerimiz, arzularımız ve ihtiyaçlarımız bu şirketlerin devasa veri merkezlerinde toplanıyor ve algoritmik bir rant mekanizması üzerinden devasa kârlara dönüştürülüyor. Üstelik bu süreç, yalnızca insan emeğinin sömürülmesiyle kalmıyor; bitmek bilmeyen enerji ve nadir toprak elementleri ihtiyacıyla doğayı da telafisi imkânsız bir yıkıma sürüklüyor. Durand, tam da bu noktada kritik bir müdahalede bulunuyor: Suçlu olan teknoloji ve yapay zeka değil, bu araçları sınıfsal tahakküm ve sermaye birikimi için kullanan mülkiyet ilişkileridir.

Piyasacı Yanılsamaların Çöküşü ve Ekolojik Planlamanın Zorunluluğu

İçinde bulunduğumuz ekolojik kriz, sadece karbon emisyonlarını azaltarak çözülebilecek teknik bir mesele olmanın çok ötesindedir. Durand’ın titizlikle vurguladığı gibi, kâr maksimizasyonuna dayalı serbest piyasa mekanizması, gezegenin biyofiziksel sınırlarını tanıyabilecek bir rasyonaliteye sahip değildir. “Yeşil kapitalizm”, karbon ticareti veya ekolojik vergiler gibi piyasa içi çözümler, yaklaşan iklim felaketini durdurmakta yetersiz kalmış, sadece sömürünün rengini yeşile boyamıştır.

Demokratik sosyalist perspektifin en önemli köşe taşlarından biri, neyin, nasıl ve kimin için üretileceğinin toplumsal bir karara bağlanmasıdır. Durand, kitabında işte bu ilkeyi 21. yüzyılın teknolojik gerçekliğiyle buluşturuyor. Eğer Amazon’un tedarik zinciri algoritmaları milyonlarca ürünü anlık olarak takip edip optimize edebiliyorsa, bu devasa bilişimsel altyapı neden kâr oranlarını artırmak yerine toplumsal ihtiyaçları karşılamak ve karbon ayak izini minimize etmek için kullanılmasın? Siber-ekososyalizm, büyük veri ve algoritmik planlamayı kapitalizmin elinden alıp, onu toplumun ve gezegenin hizmetine sunma projesidir.

İLGİLİ YAZI :  Teknoloji oligarkları sadece ölümden, vergilerden ve Greta Thunberg'den korkuyor

Merkeziyetçiliğe Karşı Demokratik Katılım: Aşağıdan Yukarıya Siber-Ağlar

Sosyalist planlama fikri, 20. yüzyıl deneyimlerindeki bürokratik hantallık ve otoriter pratikler nedeniyle uzun süre gözden düşmüştü. Ancak Durand’ın önerdiği siber-planlama modeli, Sovyet dönemi “Gosplan” tarzı yukarıdan aşağıya, katı bir merkeziyetçiliği kategorik olarak reddediyor. Kitabın en çarpıcı ve devrimci yanı da burasıdır: Teknoloji, halkı pasifleştiren bir gözetim aracı değil, radikal demokrasinin bir altyapısı olarak kurgulanıyor.

Durand’ın vizyonunda siber-altyapılar; mahalle meclislerinin, taban örgütlenmelerinin, işçi sendikalarının ve yerel kooperatiflerin katılımıyla beslenen açık kaynaklı platformlardır. Yapay zekâ, toplumsal tercihleri (örneğin çalışma saatlerinin azaltılması, yerel tarımın desteklenmesi, enerji dönüşümü) farklı senaryolar halinde halkın önüne koyan şeffaf bir asistan işlevi görür. Kararı algoritmalar değil, demokratik müzakere mekanizmaları aracılığıyla örgütlü yurttaşlar verir. Bu, teknolojinin teknokratik bir elitten alınıp doğrudan demokrasinin hizmetine koşulduğu bir özyönetim modelidir.

Başka Bir Dijital Gelecek Mümkün ve Elzem

Cédric Durand’ın Siber-Ekososyalizm ve Ekolojik Planlama kitabı, kapitalizmin yarattığı çaresizlik ve distopya hissine karşı son derece güçlü, ayakları yere basan ve teorik derinliği olan bir umut manifestosudur. İnsanlık olarak tarihin en kritik yol ayrımlarından birindeyiz: Ya algoritmik rantçılığın ve teknolojik gözetimin derinleştiği, gezegenin ekolojik olarak yaşanmaz hale geldiği tekno-feodal barbarlığa teslim olacağız; ya da bu muazzam teknolojik altyapıyı kamulaştırarak, doğayla uyumlu, sınıfsız ve sömürüsüsüz bir siber-ekososyalist geleceği hep birlikte inşa edeceğiz.

Demokratik sosyalistler, gazeteciler, ekoloji aktivistleri ve dijital hak savunucuları için bu kitap, sadece okunup kenara konulacak bir teorik metin değil; aynı zamanda acil bir eylem çağrısıdır. Dijital araçları sermayenin çitlerinden kurtarmak ve kamusal aklı yeniden tesis etmek, yirmi birinci yüzyıl solunun en temel varoluş mücadelesidir. Geleceğimiz, Silikon Vadisi’nin kapalı kapılar ardındaki yönetim kurullarına bırakılamayacak kadar değerlidir; o geleceği, demokratik katılım, dayanışma ve müşterekler temelinde yeniden yazma vakti çoktan gelmiştir.

İLGİLİ YAZI :  Tekno-otokrat Theil zenginlerin gazetecileri hedef alması için yapay zekayı kullanacak

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Paylaş:

Abone Ol

spot_imgspot_img

Popüler

İlginizi Çekebilir
İlginizi Çekebilir

ABD imparatorluğunun temelleri çöküyor

Emperyalizm, dünya siyasetinin yeniden ön saflarında yer alıyor. Ukrayna’dan...

Eski finans sektörü uzmanı Richard Murphy: 2008’i tahmin etmiştim; bu daha da kötü olacak

2007 yılında, yeminli muhasebeci ve vergi adaleti savunucusu Richard...

Neoliberalizm iş ahlakını işçilere karşı nasıl kullandı ve işçiler bunu nasıl geri kazanabilir?

"Sermayenin elinden 'çalışma ahlakı' kavramını söküp almak; işyerlerini demokratikleştirmek,...

Sermayenin illüzyonu ve geleceğin kamulaştırılması: Timothy Mitchell’ın radikal zaman eleştirisi

Columbia Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Orta Doğu Araştırmaları Profesörü...